Khởi nghiệp một mình thì cô đơn và thường xuyên rơi vào cảnh thiếu hụt nguồn vốn. Ngược lại, hợp tác chung lại khiến nhiều người nơm nớp lo sợ cảnh “chung đụng” rồi mất cả tiền lẫn bạn. Thực tế, rất nhiều người đang đứng trước ngã rẽ muốn tự kinh doanh nhưng tài chính lại quá eo hẹp. Họ thiếu kinh nghiệm thực chiến và luôn băn khoăn không biết có nên rủ người thân, bạn bè góp tiền làm chung hay không.
Bản thân Thảo, trong suốt những năm xây dựng chuỗi Street Food và Vũ Thiên Food, đã chứng kiến hàng trăm câu chuyện dở khóc dở cười. Có những quán ăn đông khách nhưng vẫn phải đóng cửa chỉ vì các chủ quán mâu thuẫn nội bộ. Vì vậy, quyết định bắt tay với ai đó chưa bao giờ là một bài toán dễ giải. Chúng ta sẽ cùng nhau mổ xẻ chi tiết những lợi ích, rủi ro và các nguyên tắc sống còn khi hợp tác. Đặc biệt, bạn sẽ nắm được cách lập một bản hợp đồng chuẩn pháp lý để tự tin bước vào con đường kinh doanh.
1. Hùn vốn làm ăn là gì? Các hình thức phổ biến hiện nay
Hùn vốn làm ăn thực chất là sự kết hợp sức mạnh giữa hai hay nhiều cá nhân lại với nhau. Cụ thể, các bên sẽ cùng đóng góp tài sản như tiền bạc, máy móc, mặt bằng. Ngoài ra, họ cũng có thể đóng góp những giá trị phi tài sản như chất xám, công sức, hoặc các mối quan hệ xã hội. Mục tiêu cuối cùng là cùng nhau xây dựng một mô hình kinh doanh sinh lời và chia sẻ thành quả. Việc này giống như chúng ta cùng nấu một nồi nước dùng phở. Người góp xương, người góp gia vị, người bỏ công hầm lửa để tạo ra thành phẩm ngon nhất.
Thành lập pháp nhân mới
Hình thức đầu tiên và mang tính chuyên nghiệp cao nhất là cùng nhau thành lập một pháp nhân mới. Đáng chú ý, các mô hình thường thấy là Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) hoặc Công ty Cổ phần. Lúc này, tỷ lệ sở hữu của mỗi người sẽ được quy đổi thành phần vốn góp hoặc cổ phần cực kỳ rõ ràng. Pháp luật sẽ bảo vệ quyền lợi của từng thành viên dựa trên giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Nhờ đó, các rủi ro về mặt pháp lý được giảm thiểu xuống mức thấp nhất.
Hợp đồng hợp tác kinh doanh (BCC)
Bên cạnh đó, nhiều nhà đầu tư lại lựa chọn ký kết Hợp đồng hợp tác kinh doanh, hay còn gọi là BCC. Điểm đặc biệt của hình thức này là các bên không cần phải thành lập một công ty mới. Thay vào đó, họ chỉ cần ký kết văn bản thỏa thuận chi tiết về việc phân chia lợi nhuận và rủi ro. Hình thức này rất phù hợp cho những dự án ngắn hạn hoặc khi các bên muốn giữ nguyên tư cách pháp lý độc lập của mình. Tuy nhiên, nó đòi hỏi hợp đồng phải được soạn thảo cực kỳ chặt chẽ.
Hùn vốn nhỏ lẻ, tự phát
Thực tế, hình thức phổ biến nhất trong đời sống hàng ngày lại là hùn vốn nhỏ lẻ và tự phát. Chúng ta thường thấy mô hình này khi vài người bạn rủ nhau mở quán ăn, tiệm cafe, hay một shop bán hàng online. Đa phần những trường hợp này chỉ dựa trên thỏa thuận dân sự, đôi khi chỉ là những lời nói miệng với nhau. Mặc dù thủ tục nhanh gọn, nhưng đây lại là hình thức tiềm ẩn nhiều nguy cơ tranh chấp nhất. Khi có lãi thì vui vẻ, nhưng lúc thua lỗ lại rất dễ nảy sinh cãi vã.
2. Đánh giá khách quan: Có nên hùn vốn làm ăn không?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta không thể chỉ dựa vào cảm xúc nhất thời. Việc hợp tác kinh doanh luôn tồn tại hai mặt sáng tối đan xen nhau. Cụ thể, bạn cần đặt lên bàn cân những ưu điểm vượt trội và các rủi ro tiềm ẩn trước khi gật đầu đồng ý. Trong ngành F&B, Thảo luôn khuyên các đối tác nhượng quyền phải suy nghĩ thật kỹ trước khi nhận tiền góp từ người khác.
Những ưu điểm vượt trội khi hợp tác
Ưu điểm lớn nhất và dễ thấy nhất chính là khả năng tăng cường nguồn vốn một cách nhanh chóng. Nhờ đó, bạn có thể chớp lấy những thời cơ kinh doanh vàng mà nếu đi một mình sẽ không đủ lực. Hơn nữa, việc hợp tác giúp chia sẻ rủi ro tài chính một cách hiệu quả. Nếu lỡ dự án thất bại, bạn sẽ không phải gánh chịu toàn bộ khoản nợ một mình. Điều này giúp giảm bớt áp lực tâm lý rất lớn cho những người mới chập chững khởi nghiệp.
Ngoài ra, sự bổ trợ về kỹ năng và kinh nghiệm là một lợi thế khổng lồ. Thực tế, hiếm ai giỏi toàn diện mọi mặt trong kinh doanh. Một người có sẵn nguồn tiền dồi dào kết hợp với một người có kỹ năng vận hành xuất sắc sẽ tạo ra một đội ngũ mạnh. Đặc biệt, mỗi người lại mang theo một mạng lưới khách hàng và mối quan hệ xã hội riêng. Khi gộp chung lại, doanh nghiệp của bạn sẽ có một bệ phóng vững chắc để tiếp cận thị trường nhanh hơn.
Nhược điểm và rủi ro chực chờ
Tuy nhiên, bức tranh không phải lúc nào cũng trải đầy hoa hồng. Rủi ro đầu tiên và phổ biến nhất chính là sự nảy sinh mâu thuẫn cá nhân do cái tôi của mỗi người quá lớn. Khi công việc không thuận lợi, ai cũng cho rằng cách làm của mình mới là đúng. Bên cạnh đó, những rắc rối liên quan đến việc minh bạch tài chính và thu chi hàng ngày rất dễ làm sứt mẻ tình cảm. Chỉ một khoản chi nhỏ không rõ ràng cũng đủ gieo rắc sự nghi ngờ.
Mặt khác, sự khác biệt trong tầm nhìn và định hướng phát triển lâu dài cũng là một nhược điểm chí mạng. Người thì muốn tái đầu tư để mở rộng chuỗi, người lại muốn rút lãi ngay để tiêu xài cá nhân. Tình trạng “đồng sàng dị mộng” này sớm muộn cũng dẫn đến việc chia tay. Đáng sợ hơn, bạn hoàn toàn có nguy cơ phải gánh nợ thay nếu đối tác làm sai nguyên tắc hoặc vi phạm pháp luật trong quá trình điều hành chung.
3. Có nên hùn vốn làm ăn với bạn bè, người thân?
Đây có lẽ là câu hỏi gây đau đầu nhất cho bất kỳ ai khi bắt đầu khởi nghiệp. Rủ người ngoài thì sợ bị lừa, rủ người nhà thì sợ mất tình cảm. Thực tế, việc hợp tác với những người thân quen mang lại những cảm xúc rất trái ngược. Thảo từng thấy hai người bạn thân thiết từ thời đại học, sau một năm mở chung quán gà rán đã chặn Facebook và cạch mặt nhau hoàn toàn.
Lợi thế tâm lý khi làm chung với người quen
Nhìn chung, làm việc với người quen mang lại một lợi thế tâm lý cực kỳ lớn trong giai đoạn đầu. Cụ thể, các bạn đã hiểu rõ tính cách, điểm mạnh và điểm yếu của nhau từ trước. Nhờ vậy, lòng tin ban đầu được xây dựng một cách dễ dàng và tự nhiên. Bạn cũng tiết kiệm được rất nhiều thời gian và công sức trong việc tìm kiếm, đánh giá một đối tác hoàn toàn xa lạ. Mọi thứ dường như bắt đầu một cách rất suôn sẻ và đầy hứng khởi.
Những nhược điểm chí mạng cần dè chừng
Tuy nhiên, chính sự thân quen đó lại đẻ ra những nhược điểm chí mạng. Tâm lý cả nể là kẻ thù số một của kinh doanh. Các bạn thường ngại nói chuyện tiền bạc một cách sòng phẳng vì sợ làm đối phương phật ý. Hơn nữa, việc mang cảm xúc cá nhân vào công việc là điều rất khó tránh khỏi. Khi bạn bè làm sai, bạn rất khó để kỷ luật hay khiển trách gay gắt như với một nhân viên bình thường.
Đáng chú ý, rủi ro lớn nhất chính là nguy cơ mất trắng cả hai thứ quan trọng nhất. Nếu dự án kinh doanh đổ vỡ, bạn không chỉ mất đi số tiền mồ hôi nước mắt đã tích cóp. Tồi tệ hơn, bạn còn đánh mất luôn cả một mối quan hệ gia đình hoặc tình bạn đã dày công vun đắp nhiều năm. Mất tiền thì có thể cày cuốc kiếm lại được, nhưng mất anh em ruột thịt thì nỗi đau đó dai dẳng cả đời.
Lời khuyên thực tế từ người trong cuộc
Vì vậy, lời khuyên chân thành là hãy cực kỳ cẩn trọng. Bạn chỉ nên hợp tác với người thân khi cả hai đều có tư duy làm việc chuyên nghiệp. Cụ thể, hai bên phải sẵn sàng và có khả năng tách bạch rõ ràng giữa tình cảm cá nhân và lợi ích của doanh nghiệp. Bước vào cửa công ty là đối tác, bước ra ngoài mới là anh em. Nếu không thể cam kết điều này, tốt nhất hãy giữ tình bạn đẹp và tự đi con đường riêng của mình.
4. 5 Nguyên tắc “vàng” khi hùn vốn kinh doanh để không mất tiền, mất bạn
Kinh doanh không phải là trò chơi may rủi, mà là một bộ môn đòi hỏi tính kỷ luật cao. Để sự hợp tác được bền vững, bạn bắt buộc phải thiết lập những luật chơi rõ ràng ngay từ ngày đầu tiên. Dưới đây là 5 nguyên tắc sống còn mà Thảo đã đúc kết được sau nhiều năm lăn lộn xây dựng chuỗi cung ứng Vũ Thiên Food. Việc tuân thủ nghiêm ngặt những điều này sẽ giúp bạn tránh được những vết xe đổ đau thương.
Minh bạch tài chính tuyệt đối
Nguyên tắc đầu tiên và quan trọng nhất chính là sự minh bạch về dòng tiền. Mọi khoản thu chi, dù là nhỏ nhất, cũng bắt buộc phải có hóa đơn và chứng từ rõ ràng. Thực tế, bạn không thể quản lý tài chính bằng trí nhớ hay những cuốn sổ tay ghi chép nguệch ngoạc. Tốt nhất, hãy thuê một kế toán độc lập hoặc sử dụng các phần mềm quản lý bán hàng chuyên nghiệp. Đừng để tình trạng mua mớ hành, củ tỏi 10 ngàn đồng cũng gây ra sự nghi ngờ lẫn nhau.
Phân định rõ vai trò và quyền hạn
Bên cạnh đó, việc phân chia công việc phải được thực hiện một cách rạch ròi. Các bạn cần thống nhất rõ ai là người chịu trách nhiệm vận hành hàng ngày, ai lo mảng marketing tìm khách. Đồng thời, phải có người chuyên trách quản lý tài chính và dòng tiền. Tuyệt đối tránh tình trạng “cha chung không ai khóc”, việc gì cũng đùn đẩy cho nhau. Khi mỗi người có một KPI rõ ràng, bộ máy mới có thể hoạt động trơn tru và hiệu quả.
Thống nhất cách chia lợi nhuận công bằng
Ngoài ra, tỷ lệ chia lãi hoặc chịu lỗ phải được bàn bạc thật kỹ lưỡng. Tỷ lệ này phải tương xứng với số vốn góp và công sức thực tế mà mỗi người bỏ ra. Rất nhiều người mắc sai lầm khi chia đều 50-50 trong khi một người làm bục mặt, người kia chỉ góp tiền rồi bỏ đó. Cụ thể, bạn cần định giá công sức quản lý bằng một mức lương hàng tháng cụ thể. Sau khi trừ đi lương và chi phí, phần lợi nhuận còn lại mới được đem ra chia theo tỷ lệ vốn.
Xây dựng cơ chế giải quyết mâu thuẫn
Thực tế, mâu thuẫn là điều chắc chắn sẽ xảy ra, vấn đề chỉ là sớm hay muộn. Vì vậy, các bạn phải xây dựng sẵn một cơ chế để giải quyết những bất đồng này. Hãy thống nhất trước xem ai là người nắm giữ quyền biểu quyết cuối cùng (veto power) khi hai bên không thể tìm được tiếng nói chung. Người này thường là người nắm giữ cổ phần chi phối hoặc có chuyên môn sâu nhất về vấn đề đang tranh luận. Việc này giúp công việc không bị đình trệ vô thời hạn.
Tuyệt đối không cả nể và nói miệng
Cuối cùng, hãy vứt bỏ ngay tâm lý cả nể khi làm ăn chung. Mọi thỏa thuận, mọi lời hứa hẹn, dù là những chi tiết nhỏ nhặt nhất, đều phải được văn bản hóa. Đừng bao giờ tin vào câu nói “anh em mình hiểu nhau là chính, cần gì giấy tờ”. Trí nhớ của con người rất ngắn hạn và dễ bị bóp méo bởi cảm xúc. Khi có giấy trắng mực đen, mọi tranh cãi sau này đều có cơ sở vững chắc để giải quyết một cách êm đẹp.
5. Hợp đồng hùn vốn làm ăn: Yếu tố pháp lý sống còn
Nhiều người khởi nghiệp quy mô nhỏ thường mang tâm lý chủ quan, cho rằng làm ăn nhỏ lẻ thì không cần đến hợp đồng phức tạp. Đây là một sai lầm cực kỳ tai hại. Hợp đồng không chỉ là một tờ giấy lộn, mà nó là chiếc phao cứu sinh bảo vệ bạn khi sóng gió ập đến. Trong hệ thống nhượng quyền Street Food, Thảo luôn yêu cầu các đối tác phải ký kết hợp đồng rõ ràng trước khi chuyển giao bất kỳ công thức nào.
Tầm quan trọng của hành lang pháp lý
Thực tế, luật pháp sinh ra là để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên tham gia. Một bản hợp đồng chuẩn chỉnh sẽ là bằng chứng thép trước cơ quan pháp luật khi có tranh chấp không thể hòa giải. Nó giúp ngăn chặn những hành vi lật lọng, chiếm đoạt tài sản hay trốn tránh trách nhiệm. Quan trọng hơn, khi có một hành lang pháp lý rõ ràng, các đối tác sẽ có ý thức trách nhiệm cao hơn đối với những cam kết của mình.
Các điều khoản bắt buộc phải có
Để hợp đồng có giá trị thực tiễn, bạn cần đưa vào những điều khoản cốt lõi. Cụ thể, thông tin cá nhân của các bên tham gia phải đầy đủ và chính xác. Mục đích kinh doanh và tổng số vốn đầu tư dự kiến cần được ghi rõ. Đặc biệt, tỷ lệ góp vốn phải được liệt kê chi tiết, bao gồm tiền mặt, tài sản hữu hình và sức lao động quy đổi. Ngoài ra, quyền lợi và nghĩa vụ của từng cá nhân cũng phải được quy định một cách minh bạch, không mập mờ.
Quy trình rút vốn an toàn cho doanh nghiệp
Đáng chú ý, điều khoản rút vốn là phần hay bị bỏ quên nhất nhưng lại gây ra nhiều thiệt hại nhất. Bạn thử tưởng tượng, quán đang hoạt động ổn định thì một người đột ngột đòi rút tiền mua nhà. Dòng tiền đứt gãy sẽ khiến doanh nghiệp chết đứng ngay lập tức. Vì vậy, hợp đồng phải quy định rõ thời gian thông báo trước, ví dụ như 3 đến 6 tháng. Điều này cho phép những người ở lại có đủ thời gian xoay xở dòng tiền thay thế.
Bên cạnh đó, cách định giá lại tài sản công ty tại thời điểm rút vốn cũng cần được thống nhất. Tài sản sau một năm hoạt động sẽ có giá trị khác hoàn toàn so với lúc mới mua. Hơn nữa, hình thức hoàn trả vốn cũng phải linh hoạt. Các bên có thể thỏa thuận trả bằng tiền mặt chia làm nhiều đợt, hoặc trả bằng chính tài sản của quán. Mục tiêu tối thượng là đảm bảo việc rút vốn không làm sụp đổ toàn bộ mô hình kinh doanh hiện tại.
Lưu ý về tính hợp pháp của biên bản
Cuối cùng, một mẫu biên bản hợp tác dù viết hay đến đâu cũng vô nghĩa nếu sai thể thức. Cụ thể, văn bản này bắt buộc phải có đầy đủ chữ ký sống của tất cả các bên liên quan. Tốt nhất, bạn nên nhờ một luật sư có kinh nghiệm soạn thảo hoặc rà soát lại các điều khoản. Sau đó, hãy mang hợp đồng ra phòng công chứng để xác thực. Chi phí công chứng rất rẻ nhưng lại mang đến sự an tâm tuyệt đối cho chặng đường dài phía trước.
6. Kinh nghiệm hùn vốn làm ăn nhỏ thực chiến
Lý thuyết là vậy, nhưng khi bước vào thực tế, mọi thứ sẽ diễn biến phức tạp hơn rất nhiều. Đối với những người mới bắt đầu, việc áp dụng máy móc các nguyên tắc đôi khi lại gây ra sự cứng nhắc. Dưới đây là những kinh nghiệm xương máu mà Thảo đã tích lũy được từ việc quan sát hàng trăm mô hình kinh doanh F&B quy mô nhỏ trên toàn quốc.
Bắt đầu thử nghiệm với số vốn nhỏ
Lời khuyên đầu tiên là đừng vội vàng “chơi lớn” ngay từ lần hợp tác đầu tiên. Thay vì mở ngay một nhà hàng hoành tráng 500 mét vuông, hãy bắt đầu bằng một chiếc xe đẩy hoặc một quán ăn nhỏ. Việc này giúp các bạn thử nghiệm mức độ ăn ý trong công việc thực tế. Chỉ khi cùng nhau vượt qua được những áp lực của một dự án nhỏ, các bạn mới có đủ bản lĩnh để gánh vác những cơ ngơi đồ sộ hơn.
Tổ chức họp bàn định kỳ
Ngoài ra, giao tiếp thường xuyên là chìa khóa để duy trì mối quan hệ đối tác lành mạnh. Các bạn nên thiết lập lịch họp cố định hàng tuần hoặc hàng tháng. Trong những buổi họp này, hãy thẳng thắn đánh giá tiến độ công việc và hiệu quả tài chính. Quan trọng hơn, đây là lúc để giải tỏa những khúc mắc, khó chịu nhỏ nhặt trong quá trình làm việc chung. Đừng để những hạt sạn nhỏ tích tụ lâu ngày biến thành một ngọn núi mâu thuẫn không thể phá vỡ.
Chuẩn bị tâm lý cho tình huống xấu nhất
Thực tế, không có bất kỳ dự án kinh doanh nào đảm bảo thành công 100%. Vì vậy, bạn phải luôn chuẩn bị sẵn sàng tâm lý cho tình huống tồi tệ nhất. Hãy xác định tư tưởng rằng bạn hoàn toàn có thể mất sạch số vốn đã góp. Bên cạnh đó, các bên cần thống nhất một điểm dừng (cut-loss) cụ thể. Khi lỗ đến mức đó, tất cả phải vui vẻ chấp nhận đóng cửa. Biết cách “chia tay” trong hòa bình cũng là một kỹ năng quan trọng của người làm kinh doanh.
Tóm lại, hùn vốn làm ăn thực sự là một “con dao hai lưỡi” sắc bén. Nó có thể giúp bạn đi rất nhanh, tiến rất xa và giảm bớt gánh nặng áp lực tài chính trong giai đoạn đầu khởi nghiệp. Tuy nhiên, nó cũng tiềm ẩn vô vàn rủi ro đổ vỡ nếu thiếu đi sự minh bạch, sòng phẳng và các ràng buộc pháp lý rõ ràng. Nếu bạn đã sẵn sàng cho hành trình đầy thử thách này, hãy tải ngay mẫu hợp đồng hợp tác kinh doanh chuẩn pháp lý của chúng tôi. Hãy bắt đầu một cuộc thảo luận thật thẳng thắn và chuyên nghiệp với người đối tác tương lai của bạn ngay hôm nay!
